Een onderzoeksvraag en deelvragen formuleren
Een goede onderzoeksvraag is open, afgebakend en haalbaar, en zegt wat je wilt weten en bij wie. Bijvoorbeeld: Wat hebben jongeren van 17 in een residentiële jeugdhulpinstelling nodig om na hun 18e zelfstandig te wonen?
Eén vraag in drie versies
Je onderzoeksvraag volgt uit je probleemstelling. Neem het probleem van jongeren die bij hun 18e een residentiële instelling moeten verlaten. Daar kun je veel vragen bij stellen, maar niet elke vraag is te onderzoeken.
Voorbeeld Drie vragen die nog niet goed zijn. De bronnen zijn echt.
Te breed
- Nu
- Hoe gaat het met jongeren in de jeugdhulp?
Over welke jongeren, waar en wanneer? Zo'n vraag past in geen enkele scriptie. "De kunst van onderzoek is dat je je beperkt" (Baarda et al., 2021, p. 18).
Te smal
- Nu
- Mag een jongere in een pleeggezin tot zijn 21e blijven wonen?
Het antwoord staat al in één bron: ja (Verwasch, 2026). Een vraag die je met één bron of met ja of nee beantwoordt, is geen onderzoeksvraag.
Een vraag naar de beste oplossing
- Nu
- Wat is de beste manier om jongeren voor te bereiden op hun 18e?
Wat de beste manier is, kun je niet onderzoeken: dat is een oordeel. Wel kun je onderzoeken wat mensen ervan vinden (Baarda et al., 2021, p. 15).
Zo ziet een goede versie eruit:
Elke onderzoeksvraag noemt wat je wilt weten en bij wie: de kenmerken en de eenheden (Baarda et al., 2021, p. 30).
Waar een goede vraag aan voldoet
- Open. Hij begint met wat, hoe of welke, en is niet met ja of nee te beantwoorden.
- Eén vraag. Vraag je naar twee groepen of twee dingen tegelijk? Dan zitten er deelvragen in je vraag (Baarda et al., 2021, p. 29).
- Afgebakend. Hij zegt over welke situatie, welke groep en welke periode het gaat (Verhoeven, 2022, p. 31).
- Eenduidig. Geen woorden als optimaal of relatief veel, en geen vage termen als empowerment (Baarda et al., 2021, p. 30).
- Haalbaar. Hij past in de tijd van je scriptie, en je kunt de mensen bereiken die je nodig hebt.
Twijfel je over de maat? Schrijf je vraag dan een keer breder en een keer smaller op, en kies de versie die het best zegt wat je wilt weten (Baarda et al., 2021, pp. 29-30).
Deelvragen: samen de hoofdvraag
De deelvragen beantwoorden samen je hoofdvraag. Elke deelvraag heeft een methode: je weet vooraf hoe je hem beantwoordt. Een deelvraag zonder methode is een wens. Tabel 1 laat drie deelvragen bij de goede vraag hierboven zien.
Tabel 1
Deelvragen bij de hoofdvraag, met hun methode
| Deelvraag | Methode |
|---|---|
| Wat zeggen wet en onderzoek over de overgang van 18-min naar 18-plus in de residentiële jeugdhulp? | Literatuuronderzoek |
| Hoe bereiden jongeren van 17 zich nu voor op zelfstandig wonen, volgens henzelf? | Interviews met jongeren |
| Wat zien mentoren als knelpunten bij die overgang? | Interviews met mentoren |
Voorbeeld
Een tabel die je zelf maakt, zonder gegevens uit een bron, krijgt geen opmerking eronder. Hoe je de eerste deelvraag aanpakt, lees je in literatuuronderzoek doen; de andere twee in een interview afnemen. In je methode beschrijf je later per deelvraag wat je deed.
PICO: een vraag over een behandeling
In de zorg zie je vaak een PICO-vraag. Die gaat meestal over het effect van een behandeling of een aanpak, in vier delen. Een voorbeeld bij hetzelfde probleem, met de kamertraining die Verwasch (2026) noemt:
P, I, C en O hoeven niet in die volgorde in je zin te staan.
Een vraag naar het effect beantwoord je met cijfers en een vergelijking. Kwalitatief onderzoek is daar minder geschikt voor (Baarda et al., 2021). Wil je weten hoe jongeren de training ervaren, dan past een open vraag beter. Meer over die keuze lees je in kwalitatief of kwantitatief.
Een vraag bedacht met AI
Vraag eerst je opleiding of je AI mag gebruiken bij je onderzoeksvraag. Mag het, maak de vraag dan van jezelf: herschrijf hem, leg hem naast je probleem en de eisen hierboven, en bespreek hem met je begeleider. Een vraag die AI voorstelde, is pas goed als jij kunt uitleggen waarom.
In je tekst vermeld je welke tool je gebruikte en met welke prompt. Zet de chat in een bijlage of geef een link naar de chat. Zo ziet dat eruit:
In je tekst
Voor het opstellen van de onderzoeksvraag "[je onderzoeksvraag]" is gebruikgemaakt van ChatGPT (OpenAI, 2026) met als prompt: "[je prompt]". De chat staat in Bijlage A.
In je bronnenlijst
OpenAI. (2026). ChatGPT [Generatieve AI]. https://chatgpt.com/
Hoe je ChatGPT verder vermeldt, ook met een link naar de chat, lees je in ChatGPT als bron.
Let op. De controle loopt AI-vermeldingen nog niet na. Kijk die zelf na.
Veelgestelde vragen
Hoe formuleer ik een goede onderzoeksvraag?
Maak hem open (wat, hoe, welke), noem bij wie je het onderzoekt, en beperk hem tot wat je in de tijd van je scriptie kunt uitzoeken. Vermijd vage woorden zoals optimaal of relatief veel. Toets hem aan je probleemstelling: beantwoordt hij een deel ervan?
Hoeveel deelvragen heeft een scriptie?
Zoveel als je nodig hebt om je hoofdvraag te beantwoorden, en niet meer. Soms geeft je opleiding een aantal. Elke deelvraag krijgt een methode, een plek in je resultaten en een antwoord in je conclusie.
Wat is het verschil tussen een hoofdvraag en een deelvraag?
De hoofdvraag is wat je onderzoek beantwoordt. Een deelvraag is een stuk daarvan dat je met één methode kunt uitzoeken. De antwoorden op je deelvragen samen vormen het antwoord op je hoofdvraag.
Mag ik mijn onderzoeksvraag laten bedenken door ChatGPT?
Dat bepaalt je opleiding. Mag het, vermeld dan in je tekst dat je ChatGPT gebruikte, met de prompt, en zet de chat in een bijlage of geef een link. Zo vermeld je ChatGPT: ChatGPT als bron.
Wat is een PICO-vraag?
Een vraag over het effect van een behandeling of aanpak, in vier delen: P de patiënt of groep, I de interventie, C waarmee je vergelijkt, en O de uitkomst. PICO komt uit de zorg en past vooral bij een vraag naar het effect van een behandeling.
Lees ook
Deze pagina vermelden
Gebruik je deze uitleg als bron? Zo staat hij in je bronnenlijst. De dag waarop je de pagina las, vul je zelf in.
APAcheck.nl. (2026, 8 oktober). Een onderzoeksvraag en deelvragen formuleren. Geraadpleegd op [datum], van https://www.apacheck.nl/scriptie/onderzoeksvraag
Je hele verslag in één keer nalopen?
Staat je onderzoeksvraag en ga je schrijven? De gratis controle kijkt of elke bron in je tekst ook in je bronnenlijst staat, en of je lijst op alfabet staat.