Literatuuronderzoek doen in vijf stappen
Literatuuronderzoek doe je in vijf stappen: je kiest zoektermen, zoekt in de bibliotheek en in databanken, beoordeelt wat je vindt, houdt je bronnen bij en verwerkt ze in je tekst. Zoek steeds de oorspronkelijke bron: een AI-zoeker helpt je vinden, maar je citeert hem niet.
De vijf stappen
Met literatuuronderzoek zoek je uit wat er al bekend is over je onderwerp. Baarda et al. (2021) noemen het ook bronnenonderzoek. Je begint er vroeg mee: wat je vindt, bepaalt je vraag, je theoretisch kader en je methode.
- Kies je zoektermen. Haal de kernbegrippen uit je vraag, zoek synoniemen en vertaal ze naar het Engels. Een thesaurus geeft de officiële termen en verwante woorden (Baarda et al., 2021).
- Zoek op de goede plek. In de bibliotheek van je hogeschool, Google Scholar en de HBO Kennisbank. Zie hieronder.
- Beoordeel wat je vindt. Wie schreef het, wanneer, wat voor tekst is het, en zegt de bron het zelf?
- Houd bij wat je vond. Noteer meteen wie het schreef, wanneer, de titel, waar het verscheen, en voor welk deel van je onderzoek het telt (Baarda et al., 2021, p. 27).
- Verwerk het. In je eigen woorden, met een verwijzing, in je theoretisch kader of je inleiding.
Waar je zoekt
- De bibliotheek van je hogeschool. De catalogus en de databanken waar je school toegang toe heeft. Daar vind je artikelen die achter een betaalmuur staan.
- Google Scholar. Begin daar en niet bij gewoon Google: je vindt vooral wetenschappelijke publicaties en geen reclame (Baarda et al., 2021, p. 24). Met Geciteerd door vind je nieuwere artikelen over hetzelfde onderwerp.
- De HBO Kennisbank (hbo-kennisbank.nl). Scripties en onderzoek van hogescholen, vrij toegankelijk. Handig om te zien hoe anderen een vergelijkbare vraag aanpakten.
- Reviews en meta-analyses. Ze zetten het onderzoek over een onderwerp op een rij, met een lange literatuurlijst. Zoek in Google Scholar op je onderwerp met het woord review erbij (Baarda et al., 2021, p. 25).
- Rapporten van de overheid en van kennisinstituten. Baarda et al. (2021, p. 27) rekenen rapporten tot de grijze literatuur. Dat is wat niet bij een gewone uitgever verschijnt, zoals een rapport van een ministerie.
Ben je klaar met zoeken? Baarda et al. (2021, p. 27) geven een toets: neem het nieuwste artikel over je vraag. Heb je minstens 80 procent van de bronnen daarin gevonden en verwerkt, dan ben je aardig bij.
Vind je een artikel in een databank, dan zet je de naam van die databank niet in je bronnenlijst. Heeft het artikel een DOI, dan komt die op de plek van de raadpleegdatum en de URL.
Is een bron betrouwbaar?
Stel bij elke bron vier vragen. Wie schreef het, en met welke kennis? Wanneer? Wat voor tekst is het: onderzoek, een betoog of nieuws? En waar verscheen het?
Een voorbeeld. Verwasch (2026) schrijft op Sociale Vraagstukken een betoog over jongeren die bij hun 18e een residentiële instelling moeten verlaten. Ze is beleidsmedewerker bij een organisatie van vertrouwenspersonen. Voor de zin dat deze jongeren tot de meest kwetsbare groepen horen, verwijst ze naar Harder et al. (2023): een wetenschappelijke onderbouwing van drie onderzoekers. Die nota staat online. Wil je die zin gebruiken, lees dan Harder et al. zelf.
Een bron uit een bron, terwijl het origineel te vinden is
- Nu
- Jongeren in de residentiële jeugdhulp horen tot de meest kwetsbare groepen (Harder et al., 2023, in Verwasch, 2026).
- Zo moet het
- Jongeren in de residentiële jeugdhulp hebben ook na hun 18e vaak steun nodig (Harder et al., 2023).
De vorm in Nu is goed als je het origineel niet kunt vinden. Hier kan dat wel: lees de nota en verwijs naar wat er zelf in staat. In de samenvatting staat dat deze jongeren ook na hun 18e vaak steun nodig hebben (Harder et al., 2023, p. 2).
De regel
Gebruik zo veel mogelijk de oorspronkelijke, primaire bron. Lukt dat niet, noem dan in de tekst de primaire bron en zet de secundaire bron erbij. In de bronnenlijst staat alleen de secundaire bron, want die heb je zelf geraadpleegd. Het jaartal van de primaire bron mag je noemen, maar het hoeft niet.
APA 7
Voorbeeld De bron is echt, de fout is die van een student.
Meer over deze vorm lees je in een bron in een bron.
Een bronnenmatrix
Een bronnenmatrix is een overzicht voor jezelf: per bron wat erin staat en voor welke deelvraag je hem gebruikt. Zo zie je meteen welke deelvraag nog te weinig bronnen heeft. Een matrix maak je in Word of Excel; hij hoort niet in je scriptie. Tabel 1 is een voorbeeld met drie bronnen.
Tabel 1
Bronnenmatrix bij een vraag over de overgang naar 18-plusa, b, c
| Bron en soort | Wat erin staat | Voor |
|---|---|---|
| Baarda et al. (2021), methodeboek | Interviews opzetten en uitwerken | Methode |
| Harder et al. (2023), nota | Ook na hun 18e vaak steun nodig | Deelvraag 1 |
| Verwasch (2026), betoog | Pleeggezin tot 21, instelling tot 18 | Deelvraag 1 |
a Baarda et al. (2021). b Harder et al. (2023). c Verwasch (2026).
Voorbeeld
Een bron die je las maar niet gebruikt, haal je weg uit je bronnenlijst. En elke bron in je lijst komt terug in je tekst.
Bronnen van ChatGPT of een AI-zoeker
Een AI-tool kan je helpen zoektermen te bedenken of een eerste overzicht te krijgen. Maar een AI-tool is geen bron voor je kader. Gebruik hem om te vinden, niet om te citeren.
- Zoek elke titel die de tool noemt op in de bibliotheek of in Google Scholar.
- Lees de bron zelf, en verwijs naar wat er in de bron staat.
- Vind je de bron niet, gebruik hem dan niet.
Let op. Een AI-tool kan een titel, een auteur of een DOI noemen die niet bestaat. Kijk elke bron na voordat je hem gebruikt. Hoe, lees je in bronnen van AI nalopen.
Literatuuronderzoek of literatuurstudie
Literatuuronderzoek doe je bij elk onderzoek: om je vraag, je kader en je methode te onderbouwen. Een literatuurstudie is een onderzoek waarin de literatuur je enige bron van gegevens is. Dan beschrijft je methode welke zoektermen en databanken je gebruikte, en hoe je bronnen koos of afviel. Van der Donk en Van Lanen (2026) geven in een bijlage van hun boek een handreiking voor een literatuurstudie.
Veelgestelde vragen
Hoe doe ik een literatuuronderzoek voor mijn scriptie?
In vijf stappen: zoektermen kiezen en vertalen, zoeken in de bibliotheek, Google Scholar en de HBO Kennisbank, bronnen beoordelen, bijhouden wat je vond en waarvoor, en het verwerken in je theoretisch kader.
Waar vind ik betrouwbare bronnen voor mijn verslag?
In de catalogus en de databanken van de bibliotheek van je hogeschool, in Google Scholar en in de HBO Kennisbank. Ook rapporten van overheid en kennisinstituten zijn bruikbaar. Begin niet bij gewoon Google.
Hoe weet ik of een bron betrouwbaar is?
Kijk wie het schreef en met welke kennis, wanneer, wat voor tekst het is (onderzoek, betoog of nieuws) en waar het verscheen. Ga na of de bron het zelf onderzocht of uit een andere bron haalt; dan zoek je die oorspronkelijke bron.
Wat is het verschil tussen een literatuuronderzoek en een literatuurstudie?
Literatuuronderzoek doe je bij elk onderzoek, om je kader en je methode te onderbouwen. Een literatuurstudie is een onderzoek waarin literatuur je enige bron van gegevens is. Dan beschrijft je methode hoe je zocht en koos.
Mag ik bronnen gebruiken die ChatGPT voorstelt?
Alleen als je de bron zelf vindt en leest. Een AI-tool kan bronnen noemen die niet bestaan of iets anders zeggen. Zoek elke titel op in de bibliotheek of Google Scholar. Zo loop je ze na: bronnen van AI nalopen.
Lees ook
Deze pagina vermelden
Gebruik je deze uitleg als bron? Zo staat hij in je bronnenlijst. De dag waarop je de pagina las, vul je zelf in.
APAcheck.nl. (2026, 8 oktober). Literatuuronderzoek doen in vijf stappen. Geraadpleegd op [datum], van https://www.apacheck.nl/scriptie/literatuuronderzoek
Je hele verslag in één keer nalopen?
De gratis controle kijkt of elke bron uit je tekst in je bronnenlijst staat en andersom, of je lijst op alfabet staat en of je webbronnen de goede vorm hebben.