Een spreekwoord of iets wat iedereen weet: bron nodig?
Je schrijft dat oefening kunst baart. Moet daar een bron achter? Nee. Maar het cijfer in de zin erna wel.
Je schrijft een verslag over ouderenzorg en begint met: oefening baart kunst, ook voor wie al tachtig is. Moet er een bron achter dat spreekwoord? Nee. Een spreekwoord, een gezegde of een feit dat iedereen kent, krijgt geen verwijzing. Zodra je iets precies maakt, met een cijfer, een definitie of een idee van een ander, verwijs je wel.
Die grens is niet altijd scherp. Hieronder staan vijf situaties, van geen bron tot zeker een bron, en wat je doet als je twijfelt.
Voorbeeld De bronnen zijn echt, de fouten zijn die van een student.
1. Een spreekwoord of gezegde: geen bron
Niemand heeft een spreekwoord bedacht op een manier die je kunt terugvinden. Je lezer kent het al. Daarom zet je er geen aanhalingstekens omheen en geen verwijzing achter. Wie A zegt, moet ook B zeggen. Klaar.
Een spreekwoord als citaat
- Nu
- "Oefening baart kunst", ook voor wie al tachtig is.
- Zo moet het
- Oefening baart kunst, ook voor wie al tachtig is.
Een spreekwoord is geen citaat, dus geen aanhalingstekens. Een verwijzing erachter is niet fout, maar wel overbodig. Zonder leest je zin rustiger.
Een spreekwoord als motto. Zet je een spreekwoord als motto boven je verslag, dan staat eronder de herkomst: Spreekwoord. Een maker is er niet. Zie een motto.
2. Een feit dat iedereen kent: geen bron
Dat Utrecht een provincie is, dat Nederland vergrijst, dat de Mona Lisa een beroemd schilderij is: dat hoef je nergens op te zoeken, en je lezer ook niet. Hetzelfde geldt voor een bekend werk dat je alleen in het voorbijgaan noemt. Schrijf je dat Mondriaan bekendstaat om zijn vlakken in rood, geel en blauw, dan is dat algemene kennis.
Ga je verder, met wanneer hij aan een schilderij werkte of hoe het museum het dateert, dan haal je dat uit een bron. Dan verwijs je: (Mondriaan, 1942-1944). Hoe je een kunstwerk vermeldt, lees je bij een kaart of kunstwerk.
3. Een cijfer: altijd een bron
Dat Nederland vergrijst, weet iedereen. Hoeveel mensen er straks met dementie leven, weet niemand uit zijn hoofd. Iemand heeft dat berekend, en je lezer wil weten wie, zodat hij kan nagaan of het klopt.
Een prognose zonder bron
- Nu
- Het aantal mensen met dementie in Nederland stijgt van 320.000 in 2025 naar 610.000 in 2050.
- Zo moet het
- Volgens een prognose van Alzheimer Nederland (2025, p. 1) stijgt het aantal mensen met dementie in Nederland van 320.000 in 2025 naar 610.000 in 2050.
Een cijfer is nooit algemene kennis. De pagina mag erbij: de factsheet is een pdf met paginanummers.
Meer over een factsheet of rapport als bron staat bij een pdf als bron.
4. Een definitie: de woorden van een bron
Ook als je denkt dat iedereen weet wat een stagiair is: bij een definitie kies je de woorden van een bron, en die bron noem je. Een definitie is precies, en je lezer moet weten waar die precisie vandaan komt.
Een stagiair is "iemand die een stage doormaakt; iemand die stage loopt" ("Stagiair", z.d.).
Het woordenboek heeft geen datum, dus z.d. Het lemma staat tussen aanhalingstekens op de plek van de auteur. Lees verder bij Wikipedia en een woordenboek, en over letterlijk overnemen bij citeren.
5. Een idee in je eigen woorden: ook een bron
Dit voelt het minst als een bron, omdat het je eigen tekst lijkt. Je leest een uitleg, sluit het boek en schrijft het op in je eigen woorden. De woorden zijn dan van jou, maar het idee niet. Een model, een indeling of een redenering van een ander krijgt een verwijzing, ook zonder één letterlijk woord. Je zet er geen aanhalingstekens omheen, want het is geen citaat.
Laat je die verwijzing weg, dan gebruik je werk van een ander alsof het van jou is. Dat is de kern van plagiaat. Hoe het goed gaat, lees je bij parafraseren. Of tekst van ChatGPT meetelt, staat in is ChatGPT plagiaat?
En als je twijfelt?
Wat in de zorg algemeen bekend is, kan voor een lezer uit de techniek nieuw zijn. Drie vragen helpen je kiezen:
- Zou je lezer dit ook weten zonder het op te zoeken?
- Staat het in veel bronnen op dezelfde manier, zonder dat iemand het als eigen inzicht brengt?
- Heb je het zelf moeten opzoeken voor dit verslag?
Is het antwoord op de laatste vraag ja, zet de verwijzing er dan bij. Dat is ons advies, geen regel van APA. Een verwijzing te veel kost je één regel in je bronnenlijst. Een verwijzing te weinig kan als plagiaat gelden. Alles op een rij staat bij algemene kennis.
Je eigen werk. Ook je eigen eerdere werk telt. Gebruik je een stuk uit een verslag dat je al inleverde, dan verwijs je ernaar, in je tekst en in je lijst.
Lees verder in de uitleg
Meer op de blog
Dit artikel vermelden
Gebruik je dit artikel als bron? Zo staat het in je bronnenlijst. De dag waarop je het las, vul je zelf in.
APAcheck.nl. (2026, 22 oktober). Een spreekwoord of iets wat iedereen weet: bron nodig? Geraadpleegd op [datum], van https://www.apacheck.nl/blog/spreekwoord-of-algemene-kennis