Is ChatGPT plagiaat? En hoeveel procent mag je hebben?

Wat telt als plagiaat

De gedragscode voor onderzoek in Nederland omschrijft plagiaat als “het gebruik zonder passende erkenning van ideeën, werkwijzen, resultaten of teksten van een ander”. Erkenning betekent hier: je laat zien van wie het komt. De code noemt ook het onderzoek van studenten, maar voor jouw verslag gelden de regels van je opleiding, zoals de onderwijs- en examenregeling (OER).

In een verslag kan dat zo gaan.

Je neemt tekst over zonder bron

Letterlijk overnemen mag, als citaat. De tekst staat dan tussen dubbele aanhalingstekens, met de naam, het jaartal en het paginanummer erbij, als je bron paginanummers heeft. Zonder aanhalingstekens en bron lijkt het jouw tekst. Hoe een citaat eruitziet, lees je bij citeren volgens APA 7.

Je parafraseert zonder bron

Ook als je iets in je eigen woorden zegt, blijft het idee van een ander. Daarom hoort er een verwijzing bij.

Voorbeeld De bronnen zijn echt, de fouten zijn die van een student.

Een parafrase krijgt geen aanhalingstekens, en een paginanummer hoeft niet. Meer voorbeelden staan bij parafraseren in je eigen woorden.

Je gebruikt je eigen eerdere werk zonder verwijzing

Neem je een stuk over uit een vorig stageverslag of werkstuk van jezelf? Dan verwijs je daar ook naar, in je tekst en in je bronnenlijst. Doe je dat niet, dan heet dat zelfplagiaat. Of je eerder werk opnieuw mag gebruiken, vraag je bij twijfel aan je docent. De regel staat onderaan de pagina over parafraseren.

De omschrijving van plagiaat staat op pagina 23 van de Nederlandse gedragscode wetenschappelijke integriteit (2018). Wat de code over studenten zegt, staat op pagina 11. De taak van de examencommissie staat in artikel 7.12b van de Wet op het hoger onderwijs en wetenschappelijk onderzoek. Beide bekeken op 12 oktober 2026.

Is tekst van ChatGPT plagiaat?

ChatGPT is geen persoon, en ook geen auteur. In je bronnenlijst is OpenAI, het bedrijf erachter, de maker. Toch geldt dezelfde vraag: ziet je lezer welk deel van jou is?

Een AI-tool maakt nieuwe inhoud: een zin, een samenvatting, een idee dat niet van jou kwam. Tekst van AI inleveren alsof je die zelf schreef, mag niet. Of je opleiding dat plagiaat noemt, fraude of iets anders, staat in haar eigen regels.

Of je AI mag gebruiken, en waarvoor, bepaalt je opleiding. Dat verschilt per opleiding, per vak en soms per opdracht. Mag het, dan is de vraag niet of een scanner het ziet, maar of jij het laat zien. Hoe dat gaat, lees je bij AI gebruiken bij je verslag.

Let op twee situaties:

• ChatGPT herschrijft een stuk uit een bron. Dan is het geen parafrase van jou. De woorden en de zinsbouw komen niet van jou, en het idee komt nog steeds uit de bron. Je verwijst naar de bron en je noemt de tool. Zie herschreven door AI is geen parafrase.
• ChatGPT noemt een bron. Zoek die eerst zelf op. AI noemt soms bronnen die niet bestaan, of bronnen die iets anders zeggen. In je lijst komt alleen een bron die je zelf zag. Zie bronnen van AI nalopen.

Wat zegt het percentage van de scanner?

Een plagiaatscanner zoals Turnitin legt je tekst naast andere teksten. Bij Turnitin zijn dat webpagina's, werk dat studenten eerder inleverden en artikelen uit tijdschriften. Waar een stuk overeenkomt, kleurt het programma het in. Het percentage zegt hoeveel van je tekst overeenkomt met tekst die het al kent.

Turnitin zegt op zijn eigen hulppagina's twee dingen die je gerust kunnen stellen:

• Turnitin kijkt niet of je plagiaat pleegde. Het zoekt overeenkomsten. Je docent kijkt of een overeenkomst een goed citaat is, een zwakke parafrase of plagiaat.
• Er is niet één percentage dat goed of acceptabel is. Het is een percentage overeenkomst, geen percentage plagiaat. Een hoog percentage betekent dus niet vanzelf plagiaat.

Hoeveel procent mag je dan hebben?

Daar is geen getal voor. Op internet lees je soms een grens waaronder het goed zou zijn, maar Turnitin noemt zelf geen grens. Volgens Turnitin kan het percentage om goede redenen hoger uitvallen, bijvoorbeeld door:

• citaten met een goede bronvermelding;
• je bronnenlijst;
• veelgebruikte zinnen;
• een lang verslag, of een literatuuronderzoek met veel citaten.

Andersom zegt een laag percentage ook niet alles. Turnitin geeft zelf het voorbeeld van werk dat een ander schreef, of tekst die door een herschrijfprogramma ging. Het percentage kan dan laag zijn, terwijl de tekst niet van de student is.

Kun je het rapport zelf openen? Kijk dan welke stukken ingekleurd zijn. Zijn het je citaten en je bronnenlijst, dan is dat te verwachten. Wat je opleiding met het percentage doet, staat in haar eigen regels.

Een apart percentage voor AI

Turnitin kan ook een tweede percentage geven, als je hogeschool die functie aanzet: hoeveel tekst volgens het programma waarschijnlijk door AI is geschreven. Dat staat los van het percentage overeenkomst. Jij ziet het niet, tenzij je docent het rapport met je deelt. Turnitin schrijft er zelf bij dat het model niet altijd juist is, en soms tekst van mensen aanziet voor AI. Turnitin schrijft daarom dat dat percentage niet de enige grond mag zijn voor een maatregel tegen een student.

Wat Turnitin zegt, staat op de hulppagina's Does Turnitin check for plagiarism and what is a good Similarity score?, Turnitin and plagiarism en Veelgestelde vragen over de AI-herkenning van Turnitin, bekeken op 12 oktober 2026.

Zo voorkom je het

Plagiaat voorkomen is vooral laten zien waar iets vandaan komt. Vijf gewoontes helpen daarbij.

Citeer met aanhalingstekens. Neem je iets letterlijk over, zet het dan tussen dubbele aanhalingstekens, met de naam, het jaartal en het paginanummer: “de mate waarin het onderzoek vrij is van toevallige fouten” (Verhoeven, 2022, p. 30). Zie citeren.

Parafraseer met naam en jaartal. Lees het stuk, leg de bron weg en schrijf de kern op in je eigen woorden. Zet de naam en het jaartal erbij. Zie parafraseren.

Laat je tekst en je lijst aansluiten. Elke bron die je in je tekst noemt, staat in je bronnenlijst, ook je eigen eerdere verslag. En elke bron in je lijst komt terug in je tekst. Een gesprek of e-mail met een persoon is de uitzondering: dat noem je alleen in je tekst. Een chat met ChatGPT hoort wel in je lijst. Zie verwijzen in de tekst.

Vermeld ChatGPT. Noem in je tekst de tool, waarvoor je hem gebruikte, de maker en het jaar, en zet de tool in je bronnenlijst. Neem je tekst van ChatGPT letterlijk over, zet die dan tussen aanhalingstekens en noem ook je prompt. Zie ChatGPT als bron vermelden.

Verantwoord wat AI deed. Schrijf per tool op wanneer en waarvoor je hem gebruikte, met je prompt, en wat je zelf controleerde. Dat zet je als bijlage achter je bronnenlijst. Zie een AI-verantwoording als bijlage.