AI als onderzoekstool in je scriptie
Gebruik je AI om interviews uit te schrijven, te coderen of gegevens te analyseren, dan beschrijf je dat in je methode: welke tool, waarvoor, en hoe je de uitkomst controleerde. In je tekst staan de ontwikkelaar en het jaar, de tool komt in je bronnenlijst, en je prompts en chat erbij zetten is een advies. Haal namen en andere herkenbare gegevens weg voordat je iets uploadt.
Waarvoor je AI in je onderzoek gebruikt
Je hebt acht interviews afgenomen en ziet op tegen het uittypen. Of je zit met veertig pagina’s transcriptie en weet niet waar je moet beginnen met coderen. Een AI-tool kan daarbij helpen. Dat mag, als je opleiding het toestaat, en als je laat zien wat de tool deed.
AI als onderzoekstool is iets anders dan AI die een stukje tekst voor je schrijft. Hier helpt de tool bij een stap van je onderzoek zelf:
- opnames van interviews uitschrijven;
- codes of thema’s voorstellen in je transcripties;
- een eerste versie van enquêtevragen of een topiclijst maken;
- zoektermen bedenken voor je literatuuronderzoek;
- gegevens ordenen of een analyse voorbereiden.
Bij elke stap blijft het jouw onderzoek. De tool doet een voorstel, jij beslist en controleert. Dat is ook wat je examinator wil terugzien. Wat je daarvan vastlegt, van de tool tot de privacy, staat op een rij in AI als onderzoekstool in je scriptie.
In je methode: tool, taak en controle
Gebruik je AI bij je onderzoek, dan hoort dat in je methode, op de plek waar je de stap beschrijft. Je noemt drie dingen.
- Welke tool. De naam van de tool, de eerste keer cursief, met tussen haakjes de ontwikkelaar en het jaar.
- Welke taak. Wat liet je de tool doen, en met welk materiaal?
- Hoe je controleerde. Las je de transcriptie naast de opname na? Keek je elke code zelf na? Pas je iets aan? Dat maakt je werkwijze te volgen.
Zo kan een zin in je methode eruitzien, voor een enquête:
In je methode
Voor het opstellen van de enquêtevragen is gebruikgemaakt van HuggingChat (Hugging Face, 2026).
Dat is de korte vorm. De tool komt daarnaast in je bronnenlijst, met de link van de tool en zonder raadpleegdatum. Gebruikte je AI ook bij je literatuuronderzoek, dan geldt hetzelfde. Hoe dat gaat, lees je bij bronnen zoeken met AI.
Hoe je de rest van je methode opbouwt, staat bij de methode van je onderzoek beschrijven.
Je prompts en de chat: een advies
Zet je AI in als onderzoekstool, dan is het advies om ook je prompt te noemen, of de chat. Je examinator ziet dan wat je precies vroeg, en kan je stap beter beoordelen. Het is geen eis: laat je het weg, dan is je bronvermelding niet fout.
De lange vorm
Voor het opstellen van de enquêtevragen over de sportdeelname van ouderen is gebruikgemaakt van HuggingChat met als prompt: “Stel tien gesloten enquêtevragen op over de sportdeelname van 65-plussers in een middelgrote gemeente”, zie voor de volledige chat Hugging Face (2026).
De prompt staat tussen dubbele aanhalingstekens. Verwijs je naar de chat, dan komt de chat in je bronnenlijst in plaats van de tool, met een deellink die je examinator kan openen. Hoe je die maakt, staat bij je chat met AI delen. Mag de chat niet openbaar, zet hem dan in een bijlage.
Eerst anonimiseren, dan uploaden
Wat je in een AI-tool zet, verlaat je computer. Veel tools bewaren het, en sommige gebruiken het om hun model te trainen. Voor de gegevens van je deelnemers is dat een probleem: die hebben je hun verhaal gegeven voor jouw onderzoek, niet voor het bedrijf achter een tool.
Mag in een tool, als je opleiding het toestaat
- Een transcriptie zonder namen, met Deelnemer A en Deelnemer B
- Antwoorden uit een enquête zonder herkenbare gegevens
- Een eigen tekst of je eigen topiclijst
Eerst opschonen, of niet uploaden
- Een opname waarin namen, plaatsen of je stageplek te horen zijn
- Een transcriptie met namen, functies of een woonplaats
- Een vertrouwelijk document van je stageplek
Je deelnemers blijven in je verslag ook anoniem. Je eigen interviews krijgen geen verwijzing in je tekst en geen plek in je bronnenlijst: het is je eigen werk.
Heeft je hogeschool een eigen AI-omgeving waar de gegevens binnen de school blijven, gebruik die dan. Vraag het je begeleider als je twijfelt. Upload je een bestaand artikel of rapport om het te laten samenvatten, dan komt dat bestand wel in je bronnenlijst, zoals elke andere bron.
Transcriberen met AI
Tools zoals Whisper van OpenAI of Amberscript schrijven een opname uit. Ook dat is generatieve AI: de tool maakt tekst die er eerst niet was, en maakt daarbij fouten in namen, vaktermen en dialect. Daarom vermeld je het kort, en zeg je hoe je de tekst nakeek.
In je methode
De interviews zijn uitgeschreven met [naam van de tool] ([ontwikkelaar], [jaar]) en daarna naast de opname nagelezen en verbeterd.
Ontwikkelaar. (jaar). Naam van de tool [Generatieve AI]. https://...
Het jaar dat de tool noemt, anders het jaar waarin je hem gebruikte. Geen raadpleegdatum.
De transcripties zelf zet je, als je opleiding dat vraagt, in een bijlage. Daar verwijs je naar als je een deelnemer citeert.
Wat je examinator wil zien
Een examinator wil weten of jij het onderzoek deed en of je werkwijze te volgen is. AI maakt dat niet minder belangrijk, eerder meer. Dit helpt:
- Zeg bij elke stap wat de tool deed en wat jij deed.
- Noem de instellingen die ertoe doen, en de periode waarin je de tool gebruikte.
- Laat zien hoe je controleerde: een steekproef van tien codes die je zelf naliep, zegt meer dan “de uitkomst is gecontroleerd”.
- Schrijf in je discussie wat het gebruik van AI kan hebben betekend voor je uitkomsten.
Een AI-verantwoording. Vraagt je opleiding om een aparte verantwoording, dan komt je gebruik daar uitgebreider in. Zie een AI-verantwoording als bijlage. Vraagt je opleiding dat niet, dan is je methode genoeg.
Zoektermen voor je literatuuronderzoek. Liet je een tool zoektermen bedenken, noem dat dan bij je zoekstrategie. Elicit is een voorbeeld van een tool die artikelen zoekt: Elicit (Elicit, 2026).
Let op. Of en waarvoor je AI mag gebruiken in je onderzoek, beslist je opleiding. Wat hier staat, is hoe je het vermeldt als het mag.
Veelgestelde vragen
mag ik ai gebruiken om mijn interviews te coderen
Dat bepaalt je opleiding. Mag het, beschrijf het dan in je methode: welke tool, welke taak en hoe je de codes zelf nakeek. De tool komt in je bronnenlijst.
moet ik transcriptie met ai vermelden in mijn scriptie
Ja, kort. Noem in je methode welke tool de opnames uitschreef, met de ontwikkelaar en het jaar, en zeg dat je de tekst naast de opname nalas. De tool komt in je bronnenlijst.
mag ik interviews uploaden in chatgpt
Alleen als je opleiding het toestaat en je deelnemers niet te herkennen zijn. Haal namen, plaatsen en andere herkenbare gegevens weg voordat je iets uploadt. Twijfel je, vraag het dan je begeleider.
moet ik mijn prompts in mijn scriptie zetten
Dat is een advies, geen eis. Bij AI als onderzoekstool helpt het je examinator wel: zet de prompts in je methode of de chat in een bijlage. Zie je chat met AI delen.
Lees ook
- De methode van je onderzoek beschrijvenOnderzoeksvorm, deelnemers, verzamelen en analyseren.
- Een AI-verantwoording als bijlage: zo schrijf je hemWelke tool, waarvoor, je prompts en je eigen controle.
- Bronnen zoeken met Perplexity, NotebookLM of de AI-modus van GoogleDe tool kort noemen, de bronnen zelf lezen.
Op de blog
Deze pagina vermelden
Gebruik je deze uitleg als bron? Zo staat hij in je bronnenlijst. De dag waarop je de pagina las, vul je zelf in.
APAcheck.nl. (2026, 22 oktober). AI als onderzoekstool in je scriptie. Geraadpleegd op [datum], van https://www.apacheck.nl/ai/onderzoek